Yapıcı eleştiri seçimi ve eleştiri nedir? Nasıl yapılır?

yapici elestiri-secimi-ve-elestiri-nedir

Öncelikle eleştiri konusunda terimsel bir girizgah yapmadan önce eleştiri konusunda kendi düşüncelerimi sizlerle paylaşmak istiyorum. Bu düşüncelerimi aktarmaya başlarken bir çoğumuz tarafından kabul görülebilir öğrenmiş olduğum tanımlamalardan yola çıkmayı isterim. Daha sonra ise yapıcı eleştiri konusunda asıl dikkat çekmek istediğim konuyla alakalı dikkat çekmek isterim. Başlıyoruz…

Eleştiri nedir? Neden yapılır…

Herhangi bir topluma, toplum içerisinde o yapıyı oluşturan insan gruplarına, insanların yarattığı eserlere, başyapıt sayılabilecek derece olsa bile bunları hedef alan doğru ve yanlışı göstermek gayesiyle yola çıkılan bir inceleme sürecidir. Peki neden eleştiriler yapılır? Buna şöyle bir cevapla karşılık vermek istiyorum. Eleştiri tek düze anlayışla tamamen inandıklarının ve doğru olduğuna kanaat getirdiğin duygu, düşünce ve fikirlerini hedef aldığın kişilere(özelliklere kişilere yapıtlara değil) kabul ettirme aşamasından geçer. Bu kabul ettirme amacı çoğu zaman hepimizin yaptığı gibi düşüncelerimizi empoze(zor kullanarak benimsetilen, kabul ettirilen) etmekten ve bu uğurda savaşmaktan öteye çıkamaz. (Ben yine de olaya bilimsel yaklaşmak istiyorum diyenlere: Eleştiri – Vikipedi)

Düşüncelerimizi empoze etmeye çalışmak…

düsüncelerimizi-empoze-etmeye-calismak

Eleştiri anlamında yapılan yanlış hamlelerden bir tanesidir. Çünkü inandığımız her ne olursa olsun, doğruluğuna ne kadar bel bağlamışsak bağlayalım, bunları hedef alınan(hedef almak cümlesi olumsuz anlaşılırsa da bu cümleyi kullanmak da pek doğru olmayabilir.) şeylere zorla kabul ettirmeye çalışmak, eleştirin asıl amacına hizmet etmeyebilir. Çünkü eleştirinin asıl ve amacına hizmet eden hamlesi yapıcı olabilmektir. Yapıcı eleştiri anlamında değerlendirilen bu hamle doğru ve esas olandır diye düşünmekteyim.

Pekala, yapıcı eleştiri seçimini yapabilmek bize neler kazandırır?

Yapıcı eleştirinin tam anlamıyla terimsel bir açıklamasını yapmamın burada doğru olduğunu düşünmüyorum. Çünkü yapıcı eleştiri alternatif olabilecek birçok yolla sağlanabilir. Bunları sıralayacak olursak:

  • Güzel bir konuşma ile giriş yapılabilir. (Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarmasa da yapıcı olmak için size selam verebilir.)
  • Sürekli yapılan yanlışlar üzerine değil de yapılan doğruları da görebilmek ve aktarmak önemlidir. (Kimse eleştirinin aşağılama aşamasına gelmesini kabullenemez tabii ki…)
  • Yapıcı kelimesi belki de bu eleştiri türüne en yakışanı olmuştur. (Çünkü yıkıma gitmek yerine yeni bir yapı inşaatına temel atmak önemlidir.)
  • Sürekli yapıcı olmadan eleştiren biri eleştirinin ilgileri üzerine toplaması gereken amacını yitirebilir. (Zamanla eleştiri konusunda ilgileri üzerine toplayan birey yapıcı olma çizgiden çıktığı zaman dikkate alınmayabilir.)
  • Yapıcı olan eleştirin verilerle ve onun analizleriyle kardeş gibi olması beklenir. (Verilerle yapılan ve desteklenen her çalışma buna eleştiri de dahil bilimselliğini ve geçerliliğini mutlaka korur.)
  • Eleştiri konusunda yapıcı olanın en az eleştirdiğine sağladığı kadar kendine kazandırdıkları mevcuttur. (Bu ikili etkileşimin kazananı her iki taraf da olabilir.)
  • Özetle yapıcı eleştiri seçiminin sağlanmasıyla beraber başlayan bu süreç doğru ve yanlışı görme amacıyla yapılan bu eleştiri aşamasından fayda sağlayarak çıkmamıza yardımcı olmaktadır.

Zaten yapıcı eleştirinin önemli noktalarından bir tanesi de bir savaş halinden iki tarafın da kayıp verdiği değil de uzlaşma, barış sağlayarak iki tarafın da bu işten olumlu sonuçlarla çıkmasını sağlamaktır.

Süreç olarak eleştiri ve yapıcı eleştiri (Kısa bir değerlendirme…)

Konuyu genel anlamda toparlayacak olursak eleştirinin bir doğru ve yanlışı arama amacıyla filizlendiği daha sonra eleştiri yaparken yıkıcı olmaktan çok neden yapıcı olmayı tercih etmemiz gerektiğinden kısaca bahsetmiş olduk. Sizler de burada bahsetmiş olduğum gerek terimsel kaynaklardan gerekse kişisel penceremden bakmaya çalışarak eleştiri konusunda tercihinizi yapabilirsiniz. Hatta bu yazıyı da eleştirmekten geri kalmayabilir ve bu yazının altındaki yorum kısmından bana mutlaka ulaşmalısınız!

OKU  Tarihçilerin Kutbu: Halil İnalcık Vefat Etti

Yıkıcı ve yıpratıcı eleştiriden uzak durmaya çalışalım, yapıcı olmak her zaman ama her zaman bizler için olumlu sonuçlar doğurabilecek türdendir diye düşünmekteyim.

Okuduğunuz için teşekkür ederim, bir başka bilgilendirici ve faydalı yazımda görüşmek dileğiyle…

Takip et!

Faruk Yaman

Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik bölümü son sınıf öğrencisiyim. WordPress ile çalışıyorum tasarım ve kod bilgisine sahibim. Öğrenmeye de devam ediyorum elbette. Beni burada (uzam.org) eleştiri, felsefe, psikoloji ve birazcık da teknoloji ağırlıklı yazılarımla görebilirsiniz...
Takip et!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

© 2016 uzam.org içeriği 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu tarafından korunmaktadır.
Hakkında|İletişim|Gizlilik Politikası|Kullanım Şartları – İçerik Hakları|Sitemap