Psikoloji Nedir?

Psikoloji Nedir? konusu özellikle akademik kaynaklarda sade bir dil ile ele alınmıyor. Şöyle ki günlük dil ile açıklayamadığımız bir bilim dalının bize farkındalık kazandırması elbette zorlaşıyor. Biz bu konuya günlük yaşamımızdaki örneklerden yola çıkarak bir bakış açısı kazanalım. Örneğin psikoloji hakkında bir kitabı okumak istediğimizdeki çabamız kadar basit bir durum. İnternetten araştırmamızı yaptık. Bu konudaki uzmanların kitaplarına ulaştık ve sipariş ettik. İşte bizi bu davranışa iten sebepler aslında psikolojinin konusu olmuştur.

Bu konu ile alakalı uygun örnekler ve uygulamalar ile yazmış olduğum “Psikoloji – Anla – Kendine yön ver! (Uygulamalı – 6 önemli bilgi)” başlıklı yazıma göz atabilirsiniz.

Yukarıda bahsetmiş olduğum gibi yine basit bir davranıştan yola çıkalım. Bu davranış yemeği tabağımıza koymak olsun. Şimdi bu davranışın altında yatan sebeplere farklı bakış açıları oluşturan yaklaşımları inceleyelim.

psikoloji-nedir-farkli-yaklasimlar-kendine-bakis-ornek
Farklı yaklaşımlar – Kendine bakış! – Örnek

Psikoloji konusuna ait farklı yaklaşımlar…

Nörobiyolojik Yaklaşım (Davranışların yönetim merkezi: Beyin)

psikoloji-nedir-farkli-yaklasimlar-kendine-bakis-norobiyolojik-yaklasim
Farklı yaklaşımlar – Kendine bakış! – Nörobiyolojik Yaklaşım

Yemeğimizi tabağa koymak davranışını bu yaklaşım beynimiz ve onun işleyişi ile açıklıyor. Mesela yemek bizim için bir uyarıcıdır. Bu uyarıcı beynimize ulaşır ve beyin bu uyarıcıyı yorumlayarak organlara hükmeder. Son derece karmaşık bir süreç olan bu biyolojik süreç aslında insan beyni hakkındaki açıklamaların günümüzde hala daha açıklanamayan durumlarını gözler önüne seriyor. İnsan beyni üzerinde araştırma yapmak haliyle etik ve ahlak konularını ilk olarak akla getirir. Bu yüzden bu yaklaşımı benimseyen ruh sağlığı uzmanları beyin hakkındaki deneysel çalışmalarını hayvanlar üzerinde yoğunlaştırmıştır.

Nasıl ki insan vücudunun belli organları davranışı gerçekleştirirken belli görevlere sahipse insan beyninin de bölgeleri farklı görevler üstlenmiştir. Örneğin bir puzzle yaptığımızı düşünelim. Tamamlanmayan ne kadar eksik parça varsa büyük resmi oluşturmamız da güçleşecektir. İnsan beyni için de aynı yorumu yapmak mümkündür. Çünkü patron olan beyin, hükmettiği bazı bölümlerinden ayrı olarak kesinlikle düşünülemez. Eksik olduğu takdirde de davranış problemleri ortaya çıkmıştır. Ayrık beyin deneyleri de buna örnek oluşturur. Şöyle ki insan beyni iki ayrı küreden oluşur. Bunlar sağ ve sol yarı kürelerdir. Ayrık beyin deneyinde iki yarı küre arasındaki bağlantı koparılmıştır. Bunun sonucunda görünen nesnenin adı ve ne göründüğü hakkında farklılaşmalar olmuştur. İnsan davranışını ve yorumlarını bu kadar derinden etkileyen bu bağlantının koparılması aynı bir lambanın yanmasını sağlayan kablo bağlantısının koparılması gibi bir örneğe karşılık gelmektedir.

Davranışsal Yaklaşım (Gözümle gördüm, kulağımla duydum!)

farkli-yaklasimlar-kendine-bakis-davranissal-yaklasim
Farklı yaklaşımlar – Kendine bakış! – Davranışsal Yaklaşım

Nörobiyolojik yaklaşımın aksine bu yaklaşım davranışlarımız için şöyle bir yorum yapar. Davranışın altında yatan sebeplerden görünmeyen, duyulmayan, dokunulmayan, ölçülemeyen taraflarıyla ilgilenmem demektedir. Yani yemeği tabağa koyduk. Karnımızı bir güzel doyurduk. Sonunda bir rahatlama ve gevşeme hissederiz. Bu bizim için istenen bir durum ise insan bu davranışını yapmaya devam eder. Misali bir yorum yapar. Yemeği yemek benim için bir ödüldür. Yani beni ödülüme ulaştıran her davranış psikolojinin bu yorumunda konu olmuştur.

Bilişsel Yaklaşım (Benim için anlamı nedir?)

farkli-yaklasimlar-kendine-bakis-bilissel-yaklasim
Farklı yaklaşımlar – Kendine bakış! – Bilişsel Yaklaşım

Yemeği tabağa koyarken neler düşünürüz? Yemeği koyduğumuz tabağın çok sevdiğimiz birinden hediye olduğunu varsayalım. Yani bu davranışı gerçekleştirirken zihnimize, hatıramıza bu insanın bir görüntüsü düşer. Yemek yerken onu hatırlamak yemeği daha zevkle yememize sebep olur. Ya da tam aksine bu tabağı aldığımız tarihte sevdiğimiz kişinin başına kötü bir durum geldiğini varsayalım. Belki de yemek yerken tabağı gördüğümüzde kötü haberi aldığımız zaman aklımıza düşecek ve yemeği yerken bir burukluk hissedeceğiz. Bu yaklaşım tüm bu sürece odak oluşturur. Çünkü zihnimizde bizim için anlamlı bazı şeyler vardır.

Davranışçı yaklaşımın aksine bizi bu dünyanın pasif bir yolcusu değil. Bu yolculuğa yön verebilen bilinçli bir kaptan olarak yorumlamıştır.

Psikoanalitik Yaklaşım (Bizi harekete geçiren: Arzu ve İstekler!)

farkli-yaklasimlar-kendine-bakis-psikoanalitik-yaklasim
Farklı yaklaşımlar – Kendine bakış! – Psikoanalitik Yaklaşım

Psikoloji nedir ne değildir? sorusuna devam ederken birkaç soru hatırlatalım kendimize. Çocukluk yıllarımızda bizde merak uyandıran ancak insan topluluklarında ayıp olarak adlandırılan bazı kavramları merak edip sormuşuzdur. Yeterince uygun cevaplar bulamadığımızda ne hissettik? Sizin adınıza cevap vermek istiyorum. Yemek yediğimde yeterince doymadığımı hissetmek gibi bir şeydi bu. Bilinmeyen hakkında soru sormak kaçınılmazdır. Yemeği tabağa koymamdaki isteğim temel ihtiyacım olan beslenmeyi karşılamaktır. Beslenme yani arzu ve isteğim konusunda yeterince doyrulmadığımda saldırgan davranışlar sergilemem de kaçınılmaz olabilir. Acıktığımızda bir an önce karnımızı doyurmak için telaşlanmıyor muyuz?

Bu yaklaşım davranışın iki temel sebebi olduğunu söyler: Cinsellik ve saldırganlık. Yolculuk öncesi bir arabanın yakıtı ne ise bizi harekete geçiren benzinin de bunlar olduğunu söylemiştir diyebiliriz. İnsan toplumlarında hoş karşılanmayan bir yakıt da diyebiliriz. Çünkü bu arzu ve isteklerimiz farkında olunan noktada tutuldukça bize bir gerginlik ve huzursuzluk verir. Biz de farkında olunmayan bir şekilde bunları daha derinlerde bir yerde saklarız. Bu derinlerdeki yakıtlar ise bizim davranışlarımızı etkiler. Yaklaşım tam olarak bunu savunuyor.

Bir parantez daha açalım bu konu hakkında. Bu yaklaşımdan insanın doğası hakkında kötüdür yargısı çıkabilir. Ancak bu yorum diğer yaklaşım sahipleri tarafından paylaşılmayabiliyor. Hiçbir yaklaşımın bir diğerine üstünlüğü, doğruluğu ve yanlışlığı söz konusu değildir. Yine hatırlatmak isterim. Bu yazılar psikoloji adına, haliyle de bir insan olarak da bize farkındalık kazandırmak için vardır.

Fenomenolojik Yaklaşım (O an, o zaman ve o mekanda ne hisettim?)

farkli-yaklasimlar-kendine-bakis-fenomenolojik-yaklasim
Farklı yaklaşımlar – Kendine bakış! – Fenomenolojik Yaklaşım

Evime işlerimden sonra akşam saatlerinde ulaştım. Mutfağa geçtim. Yemeği tabağıma koydum. İşte tam da bu sırada yemek yeme davranışımı neler etkiledi? Yoğun bir gün geçirdim. Eve yürüyerek geldim. Ve karnım acıktı. Çünkü bu benim tamamen bana özgü olan bir yaşantımdı. Beni bu davranışa iten sebeplerimi benim kendime ve yaşantıma olan bakışımdan ayrı düşünemem. Bu yaklaşım beni anlamak için benimle konuşması gerektiğini söylüyor.

Bu yaklaşımı benimseyen ruh sağlığı uzmanı yemek yeme davranışımın sebeplerini araştırırken beni de dinlemesi gerektiğini bilir. Benim yemek yeme davranışını ortaya koymamdaki sebep benim için anlamlı olandır. Karnım acıkmadıysa bu davranışı gerçekleştirmem pek de anlamlı olmazdı. Bu benim seçimlerimde özgür olduğumu gösterir. Seçimlerim beni bir hayvandan ayıran en önemli özelliğimdir.

Yemeği tabağa koyarak yemek benim hayatımın anlamıdır. Şunu belki hepimiz okumuşuz ya da duymuşuzdur. “Yemek için yaşamak, yaşamak için yemek.” Belki de ben yemek için yaşayanlardan olabilirim. O yüzden bu yaklaşım tam da bu noktada bize farkındalık sağlıyor. Benim doğamı iyi olarak adlandıran bu yaklaşım, seçimlerimi beni insan yapan en önemli unsur olarak kabul ediyor.

Seçimlerimiz gerçekten de bizi diğer canlılardan ayıran önemli bir özellik değil midir? Çünkü seçimlerinin farkında oluşuyla, davranışlarını kontrol altına alabilmesiyle bu dünya üzerindeki en özgür canlı olarak insan karşımıza çıkmaktadır.

Son olarak psikoloji nedir? konusu hakkında yaklaşımlar üzerinden bir olaya getirdiğimiz bakış açıları gibi kendimize de yönelik olarak farklı bakış açıları kazandırmak amacıyla bu yazıyı oluşturdum. Sonuç olarak “Yemek yemek” ve “yemeği tabağa koymak” gibi basit bir davranış üzerinden yola çıkarak bizleri davranışlarımıza iten sebepler hakkında bilgi sahibi olduk.

SORU

Size göre beğendiğiniz, insana yani bizlere bakış açısı oluşturan yaklaşım hangisi oldu? Lütfen yorumlarda belirtin.